Doorsteek Goeree biedt alternatief voor ontpoldering Hedwigepolder

De ‘soap’ rond de Hedwigepolder in Zeeuws-Vlaanderen, net over de grens van de Antwerpse havens, loopt al sinds de discussies begonnen over de derde verdieping van de WesterscheldeOp 17 november 2013 komt de MER-commissie, verantwoordelijk voor de Milieu Effect Rapportage, met een advies over de ontpoldering van de Hedwigepolder. Er zijn zo’n tweeduizend bezwaarschriften ingediend. Al twee keer eerder, rond 1970 en rond 1995, was de Westerschelde uitgediept zodat grote containerschepen de haven van Antwerpen kunnen bereiken. Bij de tweede verdieping van de Westerschelde was ook al een omvangrijke natuurcompensatie afgesproken, waarbij in Zeeuws-Vlaanderen op heel veel plekken waterrijke ‘deltanatuur’ is aangelegd, bijv. door het uitbaggeren van opgeslibde oude kreken. 

Het lijkt het ei van Columbus: 300 ha delta-natuur aanleggen in de Grevelingen als onderdeel van de Doorsteek Goeree, zodat de Hedwigepolder niet ontpolderd hoeft te worden!

Bij de derde verdieping van de Westerschelde werd ook weer een compensatieprogramma afgesproken, waarbij de Belgen de kosten voor 600 ha ‘nieuwe Westerscheldenatuur’ zouden betalen aan de provincie Zeeland. Deze financiële toezegging werd gevierd als een overwinning door de milieubeweging, en was een doorbraak in de moeizame onderhandelingen met Vlaanderen. Het viel echter niet mee om nog geschikte locaties voor Westerscheldenatuur te vinden, omdat er al heel veel laaghangend fruit was gerealiseerd bij de tweede ronde natuurcompensatie. Strikt genomen vloeit de natuurcompensatie voort uit de verplichtingen van Natura 2000, maar de koppeling met de derde verdieping van de Westerschelde is voor veel mensen evident.

Hertogin Hedwigepolder met Verdronken Land van Saeftinghe in de voorgrond. Kerncentrale van Doel (Belgie) aan de horizon (foto: Siebe Swart 2009)

Hedwigepolder ontpolderen ja of nee?

De Hedwigepolder van 300 ha bleef de hoeksteen van elk lijstje met mogelijke compensatielocaties, omdat de Hedwige alleen al 300 ha beslaat, waarmee in één klap de helft van de 600 ha natuurcompensatie kan worden gerealiseerd. Ondanks de vele protesten van de Zeeuwen tegen het ontpolderen van goede landbouwgrond in de Hedwigepolder, is er nooit een geschikte alternatieve locatie gevonden in de nabijheid van de Westerschelde.

Recent is naar buiten gekomen dat de uitgebaggerde ‘verdronken Hedwigepolder’ niet met ongeveer 1 centimeter per jaar zal opslibben, zoals een commissie namens de overheid in de Milieu Effect Rapportage (MER) beschreef, maar dat er per jaar zeker 5 -10 centimeter slib bij zal komen. Ingenieursbureaus Tauw en Svasek Hydraulics voorspellen dat het intergetijdengebied snel zal verlanden tot een uitgestrekte rietvlakte. Terwijl het herstel van een intergetijdengebied met bijzondere natuurwaarden nu juist het uitgangspunt is voor het derde natuurcompensatie-programma Westerschelde!

Tegendraadse visie voor de Zeeuws-Hollandse delta?

Borm & Huijgens genieten landelijke bekendheid door hun vaak tegendraadse visie op het watermanagement van de grote rivieren in de delta van Zuidwest Nederland. Waar Rijkswaterstaat onder verantwoordelijkheid van de minister van Infrastructuur & Milieu opereert als een ‘supertanker’, die maar heel geleidelijk van koers kan veranderen, daarbij rekening houdend met politieke prioriteiten, propageren HvdB een visie gebaseerd op een ideale wereld voor waterbouwers, waarin pragmatisme en technisch advies zwaar wegen. HvdB zijn voorstander om de Zuidwestelijke delta van Lek, Maas, Waal en Schelde totaal anders te beheren dan nu het geval is.  

Echter, zoals zo vaak, is er is een verschil tussen gelijk-hebben en gelijk-krijgen. Op watermanagement en alles wat daarbij komt kijken, werken grosso modo twee krachten in: de natuurkrachten, waarop de ingenieurs een technisch antwoord geven, en de maatschappelijke krachten: ‘77% van de Zeeuwen zijn tegen ontpolderen’. Voor de waterveiligheid moet je zowel het natuurlijke- als het maatschappelijke krachtenveld doorgronden. In de technische visie van HvdB zitten ook elementen, die kunnen worden uitgeruild met de ontpoldering van de Hedwigepolder. Een win-win situatie, die het aan de politiek mogelijk maakt om, zonder gezichtsverlies, over de eigen schaduw heen te springen.

Afsluiten Nieuwe Waterweg onvermijdelijk!

Kern van de visie van Borm & Huijgens is dat het afsluiten van de Nieuwe Waterweg onvermijdelijk is om het nijpende tekort aan zoetwater in Nederland bij perioden met lage rivierwaterstanden tegen te gaan. Het klimaat verandert, de zeespiegel stijgt en lage rivierafvoeren zullen vaker voorkomen. Het aanleggen van zeesluizen in de Nieuwe Waterweg is officieel pas voorzien nà het jaar 2050, maar omdat deze maatregel uiteindelijk onontkoombaar isn, kun je toch beter nu al beginnen met het bouwen van deze zeesluizen, aldus HvdB. Immers, bij Hoek van Holland stroomt per seconde ca. 1000 m3 zoetwater in de Noordzee om het zoute water buiten te houden (max. inlaat bij Lobith nu 1600 m3/s). Als de rivierafvoer bij Lobith voor langere tijd laag is, dan ontstaan er tekorten aan zoetwater voor het IJsselmeer en de polders in het Groene Hart.

Een tweede belangrijk element uit de visie van Borm & Huijgens is om een natuurlijke riviermonding te creëren voor het rivierwater dat dan niet meer via de Nieuwe Waterweg naar zee stroomt: van het Hollands Diep via een doorgraving van Goeree-Overflakkee naar de Grevelingen en dan via de Oosterschelde naar zee. Goeree wordt dan weer een eiland en er ontstaat een veel geleidelijker zoutgradiënt, gunstig voor vismigratie. Daardoor wordt ook het Kierbesluit voor het Haringvliet inclusief de kostbare aanpassingen voor de zoetwatervoorziening op Goeree overbodig. Ook zal het herstel van de rivierafvoer via de Oosterschelde leiden tot een natuurlijker dynamiek in stromingspatronen en wellicht ook tot minder ‘zandhonger’: het verschijnsel dat bij gebrek aan stromingsdynamiek zandbanken alleen maar afkalven. 

Toekomstvisie voor de Zeeuws Hollandse delta (Borm & Huijgens)

Doorsteek Goeree is alternatief voor ontpoldering Hedwige

Maar het meest interessante bijeffect van de Doorsteek Goeree en de daarmee samenhangende aan te leggen scheidingsdam in de Grevelingen is, dat er ook een flink areaal kan worden ingepolderd in de Grevelingen in de driehoek tussen Goeree en de scheidingsdam. Borm & Huijgens stellen voor om die nieuwe inpolderingslocatie aan te wenden ter compensatie voor landbouwgrond, die verloren gaat bij de doorsteek Goeree.

Die nieuwe inpolderingslocatie in de Grevelingen is ook de sleutel tot een compromis over de natuurcompensatie Westerschelde! Mijn voorstel is om het verlies aan landbouwgrond als gevolg van de Doorsteek Goeree weg te strepen tegen het niet-ontpolderen van de Hedwigepolder, en om langs de doorsteek Goeree en in de nieuwe inpolderingslocatie in de Grevelingen ruimte te zoeken voor 300 ha deltanatuur. Want als de verdronken Hedwigepolder toch geen waardevolle ‘Scheldenatuur’ oplevert, kunnen die 300 ha net zo goed ergens anders in de delta worden aangelegd. Voor watervogels lijkt een natuurlocatie in de Grevelingen minstens zo aantrekkelijk als onder de rook van de havens van Antwerpen

Win-win voor Vlaanderen én Nederland

En als de Belgen akkoord gaan om de Hedwige niet onder water te zetten en er ook mee instemmen dat de compensatiegelden voor de Westerschelde gebruikt kunnen worden voor de nieuwe natuurlocatie in de Grevelingen, dan ontstaat er een win-win situatie waar beide landen ook politiek baat bij hebben. Concreet betekent dit dat minister Schultz van Infrastructuur en Milieu nu moet besluiten en ook wettelijk moet vastleggen, dat over twintig jaar de aanleg van de zeesluizen in de Nieuwe Waterweg en de Doorsteek Goeree moet zijn gerealiseerd. De ontwikkeling van deltanatuur ter compensatie van de Hedwigepolder zal in de plannen worden meegenomen. De keuze voor zulke mega-projecten als oplossing voor een veranderende waterhuishouding als gevolg van een veranderend klimaat, zal ook internationaal niet onopgemerkt blijven, en onze ‘Dutch reputation’ als watermanagers versterken. 
 


Geef een reactie