De zeespiegel stijgt – zelfs als we nu alle CO2 uitstoot kunnen stoppen

De ijskap op Antarctica smelt –
wat betekent dat voor Nederland?

De zeespiegel stijgt en bedreigt sluipenderwijs het westen, noorden en midden van ons land. In de waterwereld is inmiddels bekend dat de zeespiegel over 80 jaar veel meer zal zijn gestegen dan de 85 cm die het KNMI in 2014 nog als ‘meest waarschijnlijk’ benoemde. Eén of twee meter zeespiegelstijging ‘zullen we technisch nog wel aankunnen’, maar 5 meter stijging in 2200? Hogere dijken betekent ook een grotere druk op de dijken. En als zo’n hoge dijk doorbreekt, dan gaat het gelijk ook goed mis.

Er is een kans dat onze kinderen afscheid moeten nemen van den Haag, Amsterdam, Rotterdam en Haarlem” (Rutger Bregman)

Tijd dus voor een maatschappelijk debat over de toekomst van Nederland. Met een emotionele ‘brief aan alle Nederlanders’ en een gratis boek vraagt journalist Rutger Bregman van de Correspondent op dramatische wijze aandacht voor het sluipende gevaar van de stijgende zeespiegel. Maar Bregmans oplossing: stoppen met CO2, gaat het tij niet keren.


Journalist Rutger Bregman in DWDD op 29 jan. 2020

Waterhistorie

Bregman begint met het verhaal van Johan van Veen, de man die het Deltaplan al had bedacht vóórdat de dijken doorbraken op 1 februari 1953. De laatste jaren staat het leven en werk van de visionaire Van Veen opnieuw in de belangstelling. Maar ook zijn tijdgenoten waardeerden al de deskundigheid van Johan van Veen. Het waren vooral de ‘Haagse politiek’ en de ‘hoge bazen van Rijkswaterstaat’, die weinig moesten hebben van de betweterige ingenieur. 

Ook het verhaal van schipper Arie Evergroen is tegenwoordig veel bekender dan vroeger. Als een moderne Jantje Brinker ‘parkeerde’ schipper Arie zijn schip ‘De Twee Gebroeders’ precies in het beginnende gat in de dijk. De Hollandse IJssel stond toen nog in open verbinding met de Noordzee. Het was echt een ‘een dubbeltje op z’n kant’, of heel Zuid-Holland had natte voeten gekregen.

Johan van Veen bij de presentatie van het Deltaplan in 1953.
Klik hier voor het hele verhaal!
Het schip van schipper Evergroen ‘geparkeerd’ in het gat van de dijk.
Klik hier voor het hele verhaal!

Klimaatverandering

Dan spoelt Bregman 70 jaar vooruit, naar de huidige tijd van klimaatverandering. Inmiddels is er internationaal consensus dat het klimaat verandert door menselijke invloed (zie IPCC rapporten). Door het verbranden van fossiele brandstof komt de CO2 die in miljoenen jaren tijd door plantengroei uit de atmosfeer is gehaald, in anderhalve eeuw weer terug in de atmosfeer. En daarmee krijgen we ook het klimaat van de dinosauriërs terug.

De directe gevolgen van de klimaatverandering zijn inmiddels wel bekend: stijging van de gemiddelde temperatuur waardoor gletsjers smelten en de Rijn een regenrivier wordt. Hoosbuien (‘moessonbuien’) zullen veel vaker vallen. Ook droge perioden gaan langer duren. Wereldwijd neemt het aantal zeer sterke orkanen toe, zoals Katrina in New Orleans. Enzovoorts.

De Ramp in 1953 was de Nederlandse Katrina.
Klik hier voor het hele verhaal!

De zeespiegel stijgt

En ook de zeespiegel stijgt. Lang hebben de oceanen de toename van CO2 in de lucht vertraagd, doordat zeewater meer CO2 is gaan opnemen. Maar nu lijkt die buffercapaciteit bijna opgebruikt. De warme deken van CO2 om de aarde die de zonnewarmte  vasthoudt, leidt tot het geleidelijk smelten van de ijskappen. Naar verwachting is de Noordelijke Poolzee in 2050 vrij bevaarbaar en kan er olie en gas worden gewonnen (waardoor er nog meer CO2 in de lucht komt!).

Op Groenland ligt naar schatting 7 meter zeespiegelstijging aan ijs opgeslagen, en op Antarctica naar schatting 58 meter.  In het midden van Antarctica is het nog altijd – 40ºC of nog lager, en daar smelt het ijs ook niet. Wat wél gebeurt, is dat de randen van het zeeijs nu sneller afkalven. Door het eigen gewicht zakt het landijs uit, de randen die uitsteken in het zeewater smelten weer af, waardoor het landijs nog verder uitzakt. En als een soort tandbederf dringt het zeewater nu ook onder het het Antarctische ijs naar binnen, waardoor het ook van onderaf smelt.

Zeker 20 m van de 58 m zeespiegelstijging op Antarctica zal naar verwachting vanaf 2050 in zee komen. Dat gaat langzaam: berekeningen wijzen op 5 tot 8 meter zeespiegelstijging in 2200. Dat lijkt misschien veel, maar het is nog slechts 10-15% van al het ijs op Antarctica. Een huiveringwekkende gedachte!

Zeespiegelstijging was het thema van het deltacongres 2018.
Klik hier voor het hele verhaal!
Update zeespiegelstijging (KNMI, 2019)

Zeespiegelstijging is onomkeerbaar

Tenminste, onomkeerbaar in de tijd van een mensenleven of zelfs in de tijd van tien of twintig generaties. Want dat is de Inconvenient Truth, de onwelgevallige waarheid: zelfs als vanaf morgen de CO2 toename in de atmosfeer zou stoppen – wat niet mogelijk is omdat er naast menselijke CO2 uitstoot er ook veel natuurlijke uitstoot van CO2 plaats vindt –  dan nóg ijlt het smelten van het poolijs volgens IPCC en KNMI nog vijf eeuwen na.

Op natuurlijke wijze verdwijnt het CO2 maar heel langzaam uit de lucht.  En die 180 cm zeespiegelstijging  in 2100 (de ‘gemiddelde’ uitkomst van allerlei berekeningen, met een max. van 3 meter) is slechts een tussenstap. De zeespiegelstijging stopt niet in 2100: dan begint het pas echt.

Trailer ‘An Inconvenient Truth’

Stoppen CO2 stopt zeespiegel NIET

Bregman heeft gelijk dat de wereld er alles aan zou moeten doen om duurzamer te worden, en om de toename van de hoeveelheid CO2 in de lucht te stoppen. Als we binnen de 2ºC van het Parijsakkoord blijven, blijven de ergste stormen en droogtes ons wellicht bespaard. Warmtepompen, windmolens en elektrische auto’s helpen daarbij.

Maar Bregman heeft géén gelijk met zijn stelling dat met de beperking van de CO2 uitstoot ook de zeespiegel minder zal stijgen. De zeespiegel stijgt juist gewoon nog vijf eeuwen door. Het enige wat ons rest is nadenken over de toekomst van ons land onder de zeespiegel. Welke tijdshorizon houden we daarbij aan? Honderd jaar? Tweehonderd jaar?

Zeespiegelstijging begint pas echt na 2100. Vergelijking tussen meest-extreme scenario van de IPCC en het minst-extreme scenario (bron: KNMI 2019)

Urgentie

Bregman heeft wel weer gelijk dat mensen van nature geneigd te zijn om te denken ‘dat het vast wel meevalt’. Het gaat nu nog ‘maar’ om 3 mm stijging per jaar. En dat is ook de meest gemaakte denkfout: de stijging uit het verleden is geen trend die je kunt doortrekken naar de toekomst. Wat nieuw is, is dat nu het landijs op Antarctica aan de randen begint te smelten. En dat gaat zeker voor een versnelling zorgen van de zeespiegelstijging.

“de zeespiegelstijging uit het verleden is geen garantie voor de toekomst” (Hans Middendorp)

De zeespiegel stijgt sinds het jaar 2000 wereldwijd inderdaad sneller stijgt (maar nog niet in Nederland -wetenschappers houden rekening met een versnelde stijging voor de Nederlandse kust later deze eeuw).

‘Het gevoel van urgentie moet echt omhoog’
Klik hier voor het hele verhaal!

Wat moeten we doen? En wie moet het doen?

De zeespiegel stijgt en de regering moet zich ondubbelzinnig uitspreken over de vraag hoe om te gaan met de gevolgen ervan. De zeespiegelstijging is wetenschappelijk onderbouwd door het IPCC, op basis van metingen en onderzoek. Die feiten gaan niet weg door ‘er niet in te geloven’. Paniek is nog niet nodig, wel een verstandige visie op maatregelen die nodig zijn om Nederland door te geven aan onze kleinkinderen.

Zelfs de deltacommissaris heeft – schoorvoetend – toegegeven dat de huidige klimaatscenario’s, die nog uitgaan van 85 cm zeespiegelstijging in 2100, achterhaald zijn. Het wachten is nu op het volgende IPPC-rapport, en de vertaling van de conclusies van de IPCC door het KNMI naar de Nederlandse situatie.

Het Deltaprogramma heeft nu een tijdshorizon tot 2050. Ja, tot 2050 zullen we het nog wel redden. Zo loopt er al een groot programma om al onze dijken te laten voldoen aan de nieuwste veiligheidsnormen. Maar door de zeespiegelstijging gaan ook de dijknormen straks weer verder omhoog, en is er weer een nieuwe ronde van dijkversterking nodig.

En door de stijgende temperatuur komen orkanen op de Atlantische oceaan verder naar het noorden. En met zwaardere stormen komt er zwaardere golfslag. Ook kunnen de rivieren straks alleen nog bij eb hun water in zee kwijt. En na 2050 zijn er ‘superpompen’ nodig om het IJsselmeer te legen. Dát zijn de gevolgen van de zeespiegelstijging.

Een orkaan op de Noordzee, kan dat?
Klik hier voor het hele verhaal!

Er bestaan allerlei ‘wilde plannen’ voor een dijk-in-zee.
Klik hier voor het hele verhaal!

Maatschappelijk debat

Ook de samenleving moet zich uitspreken over de vraag hoe om te gaan met de gevolgen van zeespiegelstijging. Het maatschappelijk debat moet leiden tot politieke keuzes. De vraag is allang niet meer of er wel sprake is van klimaatverandering en zeespiegelstijging, de vraag is hoe we de gevolgen op te vangen!

Er is dus behoefte aan een plan ná 2050. Wilde plannen zijn er genoeg: een dijk-in-zee op 30 km uit de kust tot het bouwen van steden op palen, de kustlijn terugtrekken tot Amersfoort, of massamigratie van Nederlanders richting Nordrein-Westfalen?

Zo pleit ik voor een zeesluis in de Nieuwe Waterweg, om Rotterdam en Dordrecht te beschermen. Als die er in 2050 ligt, kunnen we daar een eeuw mee vooruit. Maar wat doen we daarna?

De Maeslantkering bij Hoek van Holland
moet worden vervangen door een zeesluis bij Vlaardingen
Klik hier voor het hele verhaal!

Niemand weet wat de toekomst brengt. Maar we weten wel veel. We weten dat de zeespiegel nu al stijgt en zeker nog verder gaat stijgen. ‘The only way is up‘. En daar moeten we – ook nu al! – over nadenken.

Hans Middendorp, 30 januari 2020

Meer lezen over water, waterveiligheid en wat de waterschappen en Rijkswaterstaat voor ons doen?


2 Comments

Geef een reactie