Minder gekozen leden in bestuur waterschappen is botte bezuiniging

Waterschappen hebben al 15 zetels ingeleverd in 2008

“Als we de waterschappen niet kunnen opheffen, dan krijgen we ze wel op een andere manier klein”, lijkt de gedachte van staatssecretaris Atsma van Infrastructuur en Milieu. In de visie van dit kabinet leidt een vermindering van het aantal gemeenteraadsleden, leden van provinciale staten en leden van waterschapsbesturen met 25% “als vanzelf” tot een vermindering van de Bestuurlijke Drukte. Het lijkt voor de hand te liggen om de Bestuurlijke Drukte te lijf te gaan door te snijden in het aantal betrokken personen, partijen, kokers en overleggen.

Voor de waterschappen pakt de voorgenomen wijziging van de waterschapswet wel heel zuur uit. Al bij de invoering van de Waterwet in 2008 werd het aantal waterschapsbestuurders verlaagd van 45 naar 30 zetels (-33%). Nog een vermindering met 25% komt uit op 23 zetels, de helft van het aantal zetels vóór 2008.

Botte Bezuiniging heeft niks met Bestuurlijke Drukte te maken

De voorgestelde wetswijziging moet ook 77 miljoen euro aan bezuinigingen opleveren (25% minder gemeenteraadsleden + 25% minder leden van Provinciale Staten + 25% minder leden van de waterschapsbesturen). Waterschapsbestuurders (leden van het Algemeen Bestuur) zijn parttimers met een geringe onkostenvergoeding, die zich naast hun fulltime baan extra inzetten voor de publieke zaak, en die stevig zijn geworteld in de samenleving. Ook de leden van het Dagelijks Bestuur krijgen een vergoeding op basis van een parttime aanstelling. Kortom, de waterschapsdemocratie is nu al “op een koopje”, en het naar huis sturen van waterschapsbestuurders levert weinig op aan bezuinigingen.

Het gekozen bestuur waakt er juist voor dat waterschappen kostenbewust werken. Het is enorm kosten-effectief als deze dertig ‘gekozen vrijwilligers’ namens de burgers kritisch toezicht houden op de gang van zaken en de uitgaven in de waterschappen. Deze dertig ´Algemeen Bestuurders´ brengen elk hun eigen expertise in, en zo vormen zij samen een kundig bestuur. De hoeveelheid uren die deze vrijwillige waterschapsbestuurders binnen bijvoorbeeld het hoogheemraadschap van Delfland hieraan besteden, staan niet in verhouding tot hun onkostenvergoeding. Toch doen zij dit werk vaak vele jaren achtereen, en met veel plezier. Veel van deze bestuurders nemen zelfs speciaal vrij van hun betaalde werk om bij de vergaderingen aanwezig te kunnen zijn.

Laten we in de gekte van de huidige tijdsgeest het hoofd koel te houden. Waterschappen zijn al flink opgeschaald in de afgelopen jaren, en het aantal gekozen waterschapsbestuurders is al flink verminderd. Inmiddels zijn ook nieuwe, a-politieke partijen vertegenwoordigd in de waterschapsbesturen, die veel werk maken van hun contact met de achterban. Die ontwikkeling moet je juist een kans geven.

Democratisch mandaat waterschappen juist versterken

Democratisch rammelt er ook nog wel wat bij de waterschappen. Nu zijn er nog negen ‘geborgde zetels’, om de functionele belangen van eigenaren van bedrijfsgebouwen, van akkerbouwers en veetelers en natuurorganisaties te behartigen. In de praktijk worden deze leden via interne coöptatie (“achterkamertjes”) aangewezen door de belangenorganisaties Land- en Tuinbouworganisatie (LTO, Kamer van Koophandel (KvK) en Bosschap. Met als gevolg dat bijv. in het hoogheemraadschap van Delfland de 1,2 miljoen inwoners straks door slechts 14 gekozen bestuursleden worden vertegenwoordigd, tegenover negen ‘geborgde’ door belangenorganisaties aangewezen vertegenwoordigers? En vergelijk dat aantal van 14 gekozen leden eens met het aantal gekozen leden van een gemeenteraad!

Nu is het een mooi moment om de ‘geborgde zetels’, die eigenlijk historische restanten zijn van het oude waterschapssysteem, om te zetten naar garantiezetels: Eén zetel voor de boeren, één zetel voor de kamer van Koophandel en één zetel voor de natuurorganisaties met grote natuurterreinen. Alle overige zetels worden gewoon verkozen op basis van democratische waterschapsverkiezingen door de inwoners van het waterschapsgebied.

Als het puur en alleen om de financiën zou gaan, is het ook veel voordeliger om alle dijkgraven naar huis te sturen. Om te beginnen is het salaris van dijkgraven drie keer hoger dan dat van een gekozen lid in het Dagelijks Bestuur, en 35x hoger dan de onkostenvergoeding van een lid van het Algemeen Bestuur. Bovendien worden dijkgraven niet gekozen, maar benoemd, net als burgemeesters. De waterschapsorganisatie wordt al aangestuurd door een fulltime secretaris-directeur; en een hoogheemraad die wordt gekozen vanuit het Algemeen Bestuur, zou ook heel goed de voorzittersrol als dijkgraaf op zich kunnen nemen.

Bezuinig maar op de dijkgraven

Kortom, het kabinetsvoornemen is weinig doordacht. Ik heb daarom een – minstens zo ongenuanceerd – tegenvoorstel: dijkgraaf eruit, weg met de geborgde zetels en vasthouden aan dertig gekozen waterschapsbestuurders. Daarmee bespaar je flink op de kosten voor het bestuur en wordt tegelijkertijd echt recht gedaan aan het democratisch mandaat van de waterschappen. Ook in de toekomst!

Dit onbezonnen wetsvoorstel van het kabinet vraagt om “out of the box” denken. Zeker als het “alleen maar om kostenbesparing gaat”. Natuurlijk verwacht ik niet dat de dijkgraven zomaar worden ontslagen. Je zal op z’n minst eerst moeten bedenken waar je de taken van de dijkgraaf wil beleggen. Eén mogelijkheid is om de rol van dijkgraaf aan een (gekozen) hoogheemraad te geven. Daarmee onstaat een mooie functionele tweedeling tussen het bestuur met mandaat van de kiezers, en de ambtelijke organisatie aangestuurd door de secretaris-directeur.

Dit is een uitgebreide versie van de column op de website van Binnenlands Bestuur


One Comments

  • Carolijn Huiskamp-Suijs

    13 januari 2012

    dat waterschappen een zeer bijzondere verantwoordelijkheid zullen blijven houden zou boven alle twijfel verheven moeten zijn.
    Het zou dus in Nederland mogelijk moeten zijn onze politieke (korte termijn belangen)minder hoog te plaatsen dan de bewaking van de veiligheid van ons (lees alle Nederlanders.
    Wie de experimenten met de IJkdijk in Bellingwedde heeft mogen meemaken (life ervaringsdeskundige) kan er niet om heen dat het bijzonder indrukwekkend is wat technisch mogelijk is.
    Mij lijkt dan ook, dat zowel de legitimiteit zie hierboven als een goed gezond verstand het moet winnen van de "politieke waan van de dag".

    Reply

Geef een reactie