screenshot YouTube

Advies aan premier Rutte: maak de Deltawerken af!

Premier Rutte, de zeespiegel stijgt sneller dan in 2014 nog door het KNMI werd voorspeld. Dat komt vooral door het smelten van het landijs op Antarctica. De stijgende zeespiegel en de meestijgende rivieren noodzaken Nederland tot doortastende besluiten. Hoe hoog zou de zeespiegel kunnen stijgen als alles tegen zit? En welke maatregelen zijn dan nodig voor de kustverdediging?

Klimaatverandering gaat sneller dan gedacht door smelten Antarctica

Een paar jaar geleden dachten we nog dat het wel zou meevallen met het tempo waarin de zeespiegel stijgt. In de KNMI klimaatscenario’s uit 2014 werd uitgegaan van de *meest waarschijnlijke* zeespiegelstijging, en die berekening kwam uit op tussen de +80 tot +120 cm in 2100. Dat leek nog redelijk op te vangen, zodat voor het Deltaprogramma werd besloten om onze dijken en duinen stap-voor-stap te verhogen. Door dit adaptief deltamanagement worden de kosten van het Deltaprogramma uitgesmeerd in de tijd. Maar hebben we die tijd ook?

Recent onderzocht het KNMI hoe hoog de zeespiegel *maximaal* kan stijgen als de opwarming van de aarde niet vermindert en het smelten van het landijs op Antarctica gewoon doorgaat. Voor de Noordzee wordt een stijging van +150 cm in 2100 niet langer ondenkbaar gedacht.

In het scenario van het type ‘als alles misgaat‘ zal de zeespiegel in 2100 met  2,5 tot 3 meter zijn gestegen. Veel angstaanjagender nog is het feit dat de zeespiegel ook na 2100 nog eeuwen lang zal blijven stijgen. Zelfs als wereldwijd alle CO2-uitstoot vandaag compleet zou stoppen, stijgt de zeespiegel nog door naar +6 meter in 2200 en mogelijk zelfs +18 meter in 2500. Om een indruk te geven: alle gebieden lager dan het topje van de Hondsrug in Drenthe lopen dan onder water.

Zeespiegelstijging tot 2300. Bron: website A. Grinsted. De range van de voorspelde zeespiegelstijging ligt tussen ca. 0,8 en 1,8 meter in 2100, en tussen ca. 2 en 7 meter in 2300.

De Deltawerken zijn nog steeds niet klaar

De visie van de beroemde ingenieur Lely en de Deltawerken was, kort gezegd, het verkorten van de kustlijn om daarmee de kwetsbaarheid voor overstromingen te verkleinen. De meeste zeegaten zijn inmiddels afgesloten, maar de Westerschelde en de Nieuwe Waterweg (de monding van de Maas) zijn de laatst opengebleven zeegaten waardoor bij zware storm het zeewater het land binnendringt.

De ontbrekende schakels in de Deltawerken zijn 1) de aanleg van een zeesluis in de Nieuwe Waterweg bij Vlaardingen en 2) het afsluiten van de Westerschelde (inclusief zeesluis).  De Maeslantkering in de Nieuwe Waterweg is weliswaar een prachtige staaltje technisch kunnen, maar de faalkans van de Maeslantkering is wel erg groot: 1 op 100. Ter vergelijking: de basisveiligheid van elke Nederlander om te overlijden door een overstroming is gesteld op 1 op 100.000 (een factor 1000 kleiner!).

Het afsluiten van de laatste twee zeegaten vermindert het stormrisico voor de dijken langs de Westerschelde tot aan Antwerpen en langs de Grote Rivieren tot voorbij Dordrecht.

Ook de zandige Hollandse kust blijft bij zo’n grote zeespiegelstijging niet onaangetast maar zal worden weggevreten door erosie. Het telkens weer opspuiten van zand zal steeds omvangrijker en steeds duurder worden. Daarom moet de kustverdediging structureel worden verbeterd door de aanleg van  een nieuwe Hollandse strandwal (‘Haakse Zeedijk’). Deze nieuwe, zeewaarts gelegen kustlijn langs de gehele lengte van de Hollande kust creëert veiligheid, met als extra ruimte voor nieuwe natuur en recreatie. Ook de aanvoer van zoute kwel naar bijvoorbeeld de Haarlemmermeer en het Groene Hart zal dan afnemen.

Voor details, klik hier: Haakse Zeedijk langs de Hollandse kust

Afvoer van de Grote Rivieren door de Zeeuws-Hollandse delta

Daarnaast speelt het probleem van de waterafvoer van de Grote Rivieren. Door het afsluiten van de monding van de Maas met een zeesluis in de Nieuwe Waterweg, zal het rivierwater van Maas en Waal via het Hollands Diep naar buiten stromen. Als gevolg van de hogere zeespiegel zal het rivierwater minder makkelijk naar zee kunnen afvloeien. De Oosterschelde en het Haringvliet fungeren dan met vloed als een buffer, die met eb kan worden afgelaten.

Of het water via het Haringvliet of de Oosterschelde naar zee moet stromen, laat ik over aan ingenieurs die er verstand van hebben. Er ontstaat in elk geval een natuurlijke zoet-zoutovergang met volop kansen voor brakwaternatuur. Ook zal het herstel van stroming leiden tot een afname van de ‘zandhonger’ waardoor zandplaten en slikken in het Haringvliet en de Oosterschelde afkalven.

Vier opties voor de waterhuishouding in de Zeeuws-Hollandse delta (Spaargaren / BN DeStem)

Nu keuzes maken voor de kustverdediging ná het jaar 2050.

Het Deltaprogramma is vooral een procesaanpak om dure oplossingen voor de lastige werkelijkheid van klimaat en water ambtelijk behapbaar te maken. De ‘adaptieve delta-aanpak’ leidt echter al gauw tot uitstel. ‘Eerst nog maar ‘s zien, voordat we te veel geld uitgeven aan klimaatverandering’, zo lijkt het. Zo heeft minister Schultz twee jaar terug nog heel onbezorgd gezegd dat we pas in 2040 hoeven na te denken over een zeesluis in de Nieuwe Waterweg.

De zeespiegel zal de komende decennia sneller stijgen dan het afgelopen decennium. Alsof de klimaatauto die we vanuit verte zien naderen, steeds harder optrekt en ons veel eerder omver zal rijden dan waar we nu nog rekening mee houden.

De Deltafocus is – terecht – gericht op preventie van watersnood en wateroverlast in de nabije toekomst. Maar wat gebeurt er daarna? Het Deltaprogramma moet daarom nu al besluiten nemen voor de kustverdediging ná 2050. Zodat we vanaf 2050 onze kust op orde hebben voor het geval dat de zeespiegelstijging inderdaad doorzet zoals het KNMI nu verwacht. Want: ‘Better safe than sorry’.

Op deze oude kaart uit 1718 staan de gebieden die overstroomden in de Kerstvloed van 1717. Het zijn precies de gebieden in Europa die kwetsbaar zijn voor zeespiegelstijging.

Oproep aan nieuwe kabinet Rutte III

De nieuwe voorspellingen over de stijging van de zeespiegel ‘in our life time’, dwingt de het kabinet Rutte III om nu al na te denken over de periode ná het jaar 2050. In een TV-uitzending met kinderen rond de verkiezingen in 2017 gaf Mark Rutte zelf al aan dat hij: “soms een beetje bang is dat die overstroming ook in ons land komt”.  Beste Mark, daarom is het nu aan het begin van het derde kabinet Rutte ook hét moment om de Deltawerken af te maken!

Het gaat om grote infrastructurele werken, die veel tijd vragen in voorbereiding en uitvoering. Ter vergelijking: de aanleg van de oude Deltawerken heeft 44 jaar geduurd, vanaf de Watersnoodramp in 1953 tot de oplevering van de Maeslantkering in 1997.  Stap-voor-stap zijn de zeegaten afgedamd of afsluitbaar gemaakt, waardoor de kustlijn is verkort en de waterveiligheid sterk is verbeterd. Nieuwe grote Deltawerken zoals de zeesluis in de Nieuwe Waterweg, het afsluiten van de Westerschelde en de Haakse Zeedijk kunnen ook alleen stap-voor-stap (‘adaptief’) worden gerealiseerd.

Oproep aan het kabinet Rutte III: laat zien dat het menens is en begin met het reserveren van geld in de begroting.

De nieuwe minister van Infrastructuur & Waterstaat, Cora van Nieuwenhuizen, moet nu de bal aan het rollen brengen. Het is de hoogste tijd om de strategie te bepalen hoe om te gaan met de zeespiegelstijging, en bij wet vastleggen dat deze nieuwe Deltawerken in 2050 gereed moeten zijn. Alleen dan wordt met voldoende serieuze urgentie richting gegeven aan investeerders, bedrijfsleven en burgers. Kunnen de definitieve ontwerpen van de nieuwe Deltawerken gemaakt gaan worden en zijn we op tijd.

De Deltawerken blijven dan ook in de eeuw na ons nog het fundament van de Nederlandse waterveiligheid, en daarmee het icoon in de wereld dat de Deltawerken nu al zijn.

Lees ook: De Nederlandse kustlijn in 2050

Zeespiegelstijging in Miami (bron: Flickr)

Auteur: Hans Middendorp


Leave a Reply