Twee Stembussen Oplossing is eenvoudig, democratisch en goedkoop!

Lokale waterschapsverkiezingen: juist meer kwaliteit door lokale focus

Het kabinet-Rutte heeft een wetsvoorstel ingediend om de waterschapsbesturen voortaan vanuit de gekozen gemeenteraden te laten kiezen, dwz. ‘indirecte’ verkiezingen. Terwijl de indirecte verkiezing van de Eerste Kamer door de leden van de Provinciale Staten juist een archaïsme zijn uit de tijd van de trekschuit! Met indirecte verkiezingen gaat het ‘democratisch mandaat’ verloren. Aanleiding is de lage opkomst voor de waterschapsverkiezingen in 2008 (‘briefstemmen’). Terwijl er een eenvoudige en doeltreffende oplossing voor de hand ligt: organiseer de waterschaps-verkiezingen gelijktijdig met de gemeenteraadsverkiezingen, als ‘feestdag van de lokale democratie’.

Lokale partijen zorgen juist voor de broodnodige focus op de lokale politiek, want bijv. de pensioenleeftijd of een missie naar Afghanistan wordt toch echt door de Tweede kamer besloten. In het rapport: ‘Lokale Kiezers, Lokale Keuzes‘ komen onderzoekers van de Universiteit van Tilburg tot de conclusie dat de democratische kwaliteit van gemeenteraadsverkiezingen sterk is gebaat met werkelijk *lokale* verkiezingen. Want: Landelijke partijen worden in de gemeenteraad gekozen op landelijke issues, de lokale problematiek speelt nauwelijks een rol. Nog een conclusie uit het rapport: Bij werkelijk lokale verkiezingen maken personen juist het verschil, door de manier waarop zij zijn geworteld in de gemeenschap. Hier onderkennen de onderzoekers het belang van ‘gebiedskennis’, het ‘weten wat er speelt’. Minder oog heeft het rapport voor het politieke muilkorven van de gemeenteraad. Kleine, onafhankelijke lokale partijen worden maar al te gemakkelijk buitengesloten met een dichtgetimmerd collegeprogramma.

Kabinet wil af van Waterschapsverkiezingen

Inmiddels is het Bestuursakkoord Water ondertekend, hoewel de achterban van IPO en VNG nog wel moeten instemmen. Over het geheel genomen is het Bestuursakkoord Water een helder en duidelijk document. Zo komen allerlei ‘watertaken’ die nu nog her-en-der versnipperd bij het rijk of de provincies liggen, over naar de waterschappen. Bijvoorbeeld het Hoogwater-beschermingsprogramma, het ‘muskusrattenbeheer’ en de toetsing van primaire en regionale keringen. Allemaal taken die vanuit de regionale waterschappen integraal beter en efficiënter kunnen worden opgepakt.

Er is echter een klein maar principieel punt, dat tot ontzettend veel beroering in waterschapsland heeft geleid. Het kabinet wil over gaan op indirecte verkiezingen van waterschapsbesturen door gemeenteraadsleden. In het verre verleden kozen de gemeenteraadsleden ook al de waterschapsbestuurders uit hun midden. De waterschappen waren toen wel veel kleiner dan nu, en het sigarengehalte was hoog! Het VNG heeft wel heimwee naar die vervlogen periode.

Bijkomend effect is dat de grote gemeenten de waterschapsbesturen als vanzelfsprekend zullen overheersen, want de gemeenteraadsleden van kleine gemeenten hebben weinig gewicht in indirecte verkiezingen bij weging naar het aantal kiezers. In bijv. het hoogheemraadschap van Delfland wonen de helft van alle mensen in de gemeente Den Haag; kleine gemeenten als Midden-Delfland zullen nauwelijks invloed meer hebben. Ook alle wetenschappelijke adviezen zijn mordicus tegen indirecte verkiezingen. Juist in de functionele democratie van het waterschap is ‘lokale gebiedskennis = kennis van zaken’ gewenst! Toch heeft de landelijke politiek er wel oren naar, en ook de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) lijkt die optie te omarmen. De VNG wil in elk geval voorkomen dat de waterschappen worden samengevoegd met de provincies.

In het regeerakkoord was al afgesproken om over te gaan op indirecte waterschapsverkiezingen, amper twee jaar nadat het wettelijk mogelijk is gemaakt om als onafhankelijke partij mee te doen. Nu dreigt het kabinet daarmee het kind met het badwater weg te gooien: in de afgelopen twee jaar is de rol van de waterschapsbesturen flink gegroeid, juist door deelname van direct-gekozen vertegenwoordigers.

Een voorbeeld: Rond het jaar 2000 bleek een aantal zomers dat het hoogheemraadschap van Delfland te lang had ingezet op lage waterschapslasten, met tot gevolg dat straten en kassen in het Westland tot drie keer toe blank kwamen te staan bij extreme zomerse regenbuien. Gemeenten willen nooit lastenverhoging voor hun burgers, en noodzakelijke verbeteringen van het watersysteem als gevolg van de verstedelijking en toename van de glastuinbouw waren jarenlang uitgesteld. De inhaalslag die de afgelopen tien jaar is gemaakt, heeft het risico op natte voeten in het Westland effectief verminderd, maar de waterschapskas is nu wel uitgeput en 100 banen moeten verdwijnen om weer financieel gezond te worden. En het is juist het direct-gekozen bestuur dat het College om bijstelling van de ambities heeft gevraagd, om de ‘tering naar de nering’ te zetten!

Twee Stembussen Oplossing

De Algemene Waterschapspartij (AWP) is een onafhankelijke partij, zonder binding met één van de landelijke politieke partijen. Juist voor onafhankelijke waterschapspartijen zoals de AWP en Water Natuurlijk is het natuurlijk cruciaal om niet te worden buitengesloten. De AWP tamboereert daarom al heel lang op de ‘twee stembussen oplossing’, waarbij tegelijk met de gemeenteraadsverkiezingen een stem kan worden uitgebracht op de waterschapspartijen. Want waterschappen vormen een andere context, en vragen om een andere deskundigheid.

De ‘twee stembussen oplossing’ is elegant, goedkoop en democratisch. Elegant: omdat waterschapspartijen een ‘level playing field’ krijgen t.o.v. de landelijke politieke partijen; en goedkoop: omdat er nauwelijks meerkosten zijn bij het gebruik van hetzelfde stemlokaal op dezelfde dag. Verkiezingscampagnes krijgen zo ook meer lokale dynamiek. En het allerbelangrijkste, een versterking van het democratisch mandaat van de waterschappen, omdat nu meer kiezers hun stem uit zullen brengen. In het buitenland is het combineren van verkiezingen vaak heel gewoon.

Trek lering uit de gemeenteraadsverkiezingen

Het Tilburgse rapport ‘Lokale verkiezingen, lokale keuzes’ is een onverwacht steuntje in de rug om het democratisch mandaat van de waterschappen vooral te blijven legitimeren met onafhankelijke & directe verkiezingen, dus niet via de achterkamertjes van de gemeentepolitiek. De belangrijkste aanbevelingen zijn:

– Verminder het partijpolitieke karakter van verkiezingen – dit sluit naadloos aan bij het basisprincipe van de AWP als landelijke kiesvereniging op basis van betrokkenheid, ervaring & deskundigheid.

– Maak duidelijk waar lokale politiek over gaat – er is wel degelijk iets te kiezen bij waterschapstaken zoals het waterbeheer, waterveiligheid, waterkwaliteit en waternatuur, want er is niet genoeg geld om alles tegelijk te doen.

– Geef personen de ruimte – vroeger werden waterschaps-bestuurders gekozen op persoonlijke titel, maar dat is afgeschaft in 2008; en zo zijn de landelijke politieke partijen in de waterschapsbesturen gekozen.

– Investeer in de vertegenwoordigende rol van raadsleden – in de visie van de AWP zijn gekozen waterschapsbestuurders de ambassadeurs van het waterschap, en de verbindende schakel tussen de inwoners en het Dagelijks Bestuur

Spoedwet uitstel Waterschapsverkiezingen

Inmiddels bereidt Staatssecretaris Atsma een wetsvoorstel voor om de waterschapsverkiezingen uit te stellen van 2012 naar 2014, tegelijk met gementeraadsverkiezingen die voor 2014 staan gepland. Dit ‘synchronise your watches’ is een goede zaak, en brengt ook de ‘twee stembussen oplossing’ dichterbij. Pas na grondige evaluatie in 2016 wil de Staatssecretaris de waterschapsverkiezingen onder de Kieswet brengen.

Laten we hopen dat de VNG en de Unie van Waterschappen zich samen sterk zullen maken voor de ‘twee stembussen oplossing’, vanuit welbegrepen eigenbelang. Want wellicht dat dubbele verkiezingen op dezelfde dag de opkomst twee keer verhoogt, zowel bij de gemeenteraadsverkiezingen als bij de waterschapsverkiezingen?


Geef een reactie