Water-Provincies Nieuwe Stijl

Focus op Water, Ruimtelijke Ontwikkeling en Mobiliteit

De huidige provincies ‘Oude Stijl’ richten zich steeds meer op de regie bij regionale Ruimtelijke Ordening en Mobiliteit. De politieke steun voor het voortbestaan van de ouderwetse provincies brokkelt inmiddels snel af, zo berichten de media. ‘De taken van provincies kunnen sterk worden ingeperkt’, schreef de PVV in haar verkiezingsprogramma. ‘De provincies gaan vooral over ruimtelijke ordening, regionale infrastructuur en beheer van het landelijk gebied’, vindt de VVD. Ook de commissie Kalden adviseert dat provincies zich moeten beperken tot ruimtelijk-economische vraagstukken. Maatschappelijke aandachtsgebieden als Sport en Jeugdzorg zullen naar verwachting terecht komen bij de gemeenten. Daar is bovendien geen grondwetswijziging voor nodig. En bijvoorbeeld de muskusrattenbestrijding wordt al in 2011 overgedragen van de provincies aan de waterschappen.

Terwijl het taakveld van de provincies dus steeds kleiner en specifieker wordt, zijn de waterschappen in de afgelopen 15 jaar juist gefuseerd en flink opgeschaald naar professionele regionale organisaties voor waterveiligheid en waterbeheer. De huidige provinciale ‘tussenschakel’ tussen waterschapen en Den Haag is daarmee uit de tijd, want de moderne waterschappen kunnen best zelf rechtstreeks met het ministerie afstemmen.

Water is het leidend beginsel bij alle Ruimtelijke Ontwikkeling

Tijd voor een vlucht naar voren! Omdat water nou eenmaal het leidend beginsel is bij alle Ruimtelijke Ontwikkeling, ligt het toch voor de hand om de integrale bovenregionale regie over Water, Ruimtelijke Ontwikkeling en Regionale Mobiliteit neer te leggen bij Waterschaps-Provincies? Want wat blijft er over als de provincies worden ontdaan van al hun “maatschappelijke franje”? Alleen nog de ruimtelijke ordening en de regionale mobiliteitsinfrastructuur. En eenmaal zó ver uitgekleed, kunnen de resterende taken van provincies gemakkelijk worden overgenomen door de waterschappen, die daarmee evolueren tot Water-Provincies.

En met het instellen van Water-Provincies wordt het belang van water ook veel duidelijker zichtbaar bij het grote publiek, en daarmee ook het belang van directe vertegenwoordiging. Want over Ruimtelijke Ontwikkeling heeft immers iedere kiezer wel een mening! Nu blijft in ons democratisch bestel het belang van water en waterveiligheid nog te vaak ondergeschikt bij alle andere belangen.

Opschaling maakt einde aan Bestuurlijke Drukte

In de komende tien-twintig jaar zal ook het opschalingsproces van fuserende gemeenten nog ongeremd voortschrijden. Steeds weer zullen de kleinste gemeenten samenklonteren met hun buren. De commissie Kalden heeft een aantal van ca. 30 regiogemeenten genoemd als wenselijk voor het bestuurbaar houden van Nederland. Daarmee komen de toekomstige regiogemeenten qua omvang min-of-meer overeen met de omvang van de huidige 26 waterschappen.

De logische volgende stap rond 2025 of zo is dan ook om de water-provincies verder te laten opgaan in de opgeschaalde regiogemeenten, met de oorspronkelijke gemeenten als deelgemeenten. Zo verandert er aan de ene kant weinig: alle historische structuren blijven bestaan, inclusief representatieve democratie op lokaal niveau. En aan de andere kant ontstaat er op lokaal niveau eindelijk rust in de bestuurlijke drukte.

Deze column werd geplaatst in Cobouw op 23 december 2010. Recent is een vervolg verschenen op gemeente.nu op 13 januari 2011.
.


2 Comments

  • Hans Middendorp

    23 februari 2011

    Waterschappen onder vuur, maar provincies functioneren "gebrekkig". Toegegeven, een beetje ongenuanceerde titel boven deze bijdrage, maar daarmee heb ik wel uw aller aandacht 🙂 !

    Uit een bericht vorige week in de Volkskrant blijkt dat geen van de provincies de goedkeuring van de eigen rekenkamer heeft gekregen. Zie: https://www.volkskrant.nl/vk/nl/5066/VK-dossier-Statenverkiezingen/article/detail/1835919/2011/02/18/Rekenkamers-provincies-functioneren-gebrekkig.dhtml

    In bovenstaande blogpost probeer ik een lans te breken voor de 'waterprovincie'. Waterschappen moeten uitgroeien tot water-provincies, en alle provinciale watertaken overnemen. Controle van waterschappen door provincies is uit de tijd (uit de tijd van de trekschuit, wel te verstaan!).

    Inmiddels komen er middels het Bestuursakkoord Water ook extra taken naar de waterschappen, dus de trend is onmiskenbaar. Het Hoogwaterbeschermingsprogramma van het rijk en het 'muskusrattenbeheer' van de provincie komen al naar de waterschappen. Nu nog de ingelanden uitleggen dat daardoor komende jaren de tarieven ook zullen stijgen!

    Ook onmiskenbaar is de voortgaande fusiegolf onder gemeenten, elk jaar verdwijnen er wel een tiental. In de volgende fase zouden de fusiegemeenten en de provincies moeten versmelten tot regiogemeenten. Aan een discussie of er behoefte bestaat aan landsdelen, waag ik me maar niet…:)

    Reply
  • Hans Middendorp

    23 februari 2011

    Op het jaarcongres van de VNG in juni 2010 is het advies van de commissie Kalden afgeschoten door de gemeenten. Logisch, want welke gemeente stemt er nu vrijwillig voor opheffing? Kalden adviseerde opschaling naar 25 – 30 regiogemeenten, om bestuurlijke slagkracht te creëren. Hiermee komt de omvang van een regiogemeente min-of-meer overeen met de grootte van een waterschap (er zijn nu 25 waterschappen).

    Toch krijgt Kalden uiteindelijk wel gelijk, want het opschalingsproces van fuserende gemeenten gaat gewoon door. Begin 2009 waren er nog 441 gemeenten, in 2011 zijn dat er nog 418. Maar er zijn ook andere ontwikkelingen, waarom het verstandig is om aan te sturen op de vorming van regiogemeenten.

    Om te beginnen brokkelt de politieke steun voor de ouderwetse provincies snel af. Het taakveld van provincies wordt steeds kleiner en spitst zich toe op regionale ruimtelijke ordening en mobiliteit, en maatschappelijke franje zoals jeugd- en sportzaken wordt naar de gemeenten overgeheveld.

    De waterschappen daarentegen zijn in de afgelopen 15 jaar juist flink opgeschaald naar professionele organisaties voor waterveiligheid en waterbeheer in de regio. De huidige provinciale 'tussenschakel' tussen waterschapen en Den Haag is ook echt uit de tijd, want de moderne waterschappen hebben meer dan voldoende schaalgrootte en expertise om zelf rechtstreeks met het ministerie zaken te doen.

    De ambitie voor forse besparingen in de afvalwaterketen wordt echter gehinderd door de versnipperde verantwoordelijkheid tussen gemeenten (rioolbeheer) en waterschappen (afvalwaterzuivering).

    Nederland is te dicht bevolkt geraakt voor allerhande onafhankelijke bestuurlijke structuren. Steeds vaker is integrale regionale afstemming vereist, zoals bij de aanleg van een weg of het beheer van rioolwater. Gemeenten klonteren samen, terwijl de taken van de provincies worden uitgehold. Toch lopen pogingen tot een bestuurlijke reorganisatie telkens op niets uit.

    Stap 1: In afwachting van de de voortschrijdende fusering tot regiogemeenten in de komende tien jaar, kunnen waterschappen en provincies nu alvast eenvoudig worden samengevoegd tot Waterprovincies. Water is in ons zompige land het leidend beginsel bij alle ruimtelijke plannen.

    Waterprovincies nemen de regie bij ruimtelijke ontwikkeling, water en mobiliteit. De gemeenten binnen de toekomstige grenzen van de waterprovincies moeten structureel gaan samenwerken of anders fuseren, zoals de commissie Kalden al had geadviseerd. En de afvalwaterketen moet worden georganiseerd in publieke bedrijven met de gemeenten en waterprovincies als aandeelhouder. Eventueel aangevuld met het regionale drinkwaterbedrijf als lokale investeerder, vanwege de logistieke kennis

    Met de komst van de waterprovincies krijgt ruimtelijke ordening ook weer smoel en focus! Want over de eigen leefomgeving heeft iedereen wel een mening. De water-provincies als onafhankelijke regionale regisseur voor ruimtelijke ontwikkeling verdienen daarom een eigen mandaat, géén afgeleide van Haagse of gemeentelijke verkiezingen.

    Want wie stemt er nog op basis van provinciale belangen? Het gaat toch om de vraag hoeveel zetels het kabinet en haar gedoogpartner in de Eerste Kamer krijgen? Verder wil dit kabinet de waterschapsbesturen laten verkiezen door de gemeenteraden, terug naar de regententijd. Dit ondemocratische idee kan dan ook meteen van tafel.

    Stap 2: De logische volgende stap rond 2025 of zo is om de water-provincies en de opgeschaalde regiogemeenten in elkaar te laten opgaan, met de oorspronkelijke gemeenten als deelgemeenten met een eigen ‘service loket’ maar geen eigen gekozen raad. Zo verandert er aan de ene kant weinig: alle historische structuren blijven in naam bestaan: provincie, waterschap en (deel)gemeenten. En aan de andere kant ontstaat er eindelijk rust in de bestuurlijke drukte.

    Reply

Geef een reactie