hans middendorp

Waterschappen, gemeenten en bewoners: SAMEN optrekken tegen wateroverlast

Het regent meer en vaker dan vroeger en het wordt nog erger. De nieuwe klimaatscenario’s van het KNMI zijn daar heel duidelijk over. Samenwerking tussen de lokale overheden én bewoners is de enige oplossing tegen wateroverlast.

Minder motregen, meer buien

22 okt. 2016 – Uit de meest recente klimaatscenario’s van het KNMI uit 2014 komt duidelijk naar voren dat er niet alleen per jaar méér regen valt maar dat er tegelijkertijd ook méér droge dagen zijn. Per bui valt er dus gemiddeld veel meer hemelwater. Als we vroeger buiten speelden, hadden we vaak langdurige motregen, terwijl het nu na een stevige bui al snel weer droog is. Dat betekent dat de lat voor gemeenten en waterschappen sluipenderwijs steeds een stukje hoger komt te liggen.

En wie weet hoeveel over tien jaar de klimaatscenario’s opnieuw naar boven moeten worden bijgesteld? Sinds het jaar 2000 hebben we al tien record warme zomers gehad. Het zeewater warmt mee op en de verdamping gaat veel sneller. En als er dan weinig wind is, dan regent zo’n wolk helemaal leeg boven een klein gebied en dan heb je een hoosbui. Traditioneel houden de waterschappen rekening met het traditionele stormseizoen (oktober – maart) maar nog niet met het nieuwe regenseizoen (juni – juli).

Hoosbui in Den Haag op 2 september 2017 (foto: Middendorp)

Waterbewustzijn en eigen initiatief

Het beleidsdoel van de regering dat onze woonomgeving in 2050 ‘klimaatrobuust’ moet zijn, steunt zwaar op het eigen initiatief van bewoners en bedrijven. “Een ‘Deltaplan Wateroverlast’ vanuit de rijksoverheid is nuttig en nodig, maar uiteindelijk moeten gemeenten en waterschappen de problemen oplossen, samen met de buurtbewoners zelf”, zegt Hans Middendorp, vice-voorzitter van de Algemene Waterschapspartij.

Bijvoorbeeld een regenpijp verleggen zodat die niet meer uitkomt in het riool maar in de tuin. Een groene voortuin heeft een zichtbaar effect op de hoeveelheid regenwater die afstroomt naar het rioolputje. ‘Operatie Steenbreek’ gaat over het verwijderen van straat- en tuintegels, zodat het regenwater kan wegzakken in de grond. Tegels in de tuin zijn prima maar alleen als er ook een plek gemaakt wordt waar het water in de grond kan wegzakken. Een blauwgroen dak kan de piek van een hoosbui opvangen.

En waar de overheid aan regeltjes en procedures is gebonden, kunnen bewoners zelf besluiten om gewoon een regenton aan te schaffen. En wie weet, van hun regentonnen aan de straat een kunstproject te maken -stadsverfraaiing! Ouders kunnen ook zélf besluiten om het schoolplein te vergroenen en het regenwater van het dak via een gootjespatroon naar een ondiepe vijver te laten lopen. Leuk voor hun kinderen, die spelen graag met water!

In het souterrain kun je beter geen duur parket aanleggen, een tegelvloer is slimmer. Bedrijven kunnen hun kostbare apparatuur, noodaggregaten en servers voor de computers ook beter niet in de kelder zetten. De overstroming eerder dit jaar van het Medisch Centrum van de VU in Amsterdam (als gevolg van een gesprongen hoofdwaterleiding) was een dramatisch voorbeeld van wat er allemaal mis kan gaan.

Neem initiatieven van burgers serieus!

De integrale bestrijding van wateroverlast moet steunen op samenwerking in drie pijlers:
1. gemeente; 2. waterschap; en 3. bewoners & bedrijven.

De gemeente zorgt voor de riolering en opvang van hemelwater in de openbare ruimte. Het waterschap zorgt voor het systeem van sloten en vaarten. Samen zorgen gemeente en waterschap voor de ‘buitenruimte’, zoals dat heet in ambtelijk jargon. En het waterschap beschikt ook nog over mobiele pompen om in te zetten bij acute wateroverlastproblemen.

De derde pijler in deze integrale aanpak van wateroverlast is het aanmoedigen en ondersteunen van het eigen initiatief van bewoners en bedrijven. Denk bijvoorbeeld aan projecten om de stad te ont-tegelen om het regenwater in de grond te laten zakken. Of het aanleggen van een infiltratievoorziening bij de aanleg van een terras of tegeltuin. Je kunt ook denken aan woningcorporaties die groenblauwe daken aanleggen op hun flatgebouwen om regenwater op te vangen. Of bedrijven die hun parkeerterreinen vergroenen, zodat het regenwater kan wegzakken door de doorlaatbare bestrating.

“De gemeente zorgt voor het riool, het waterschap voor de sloot of de gracht”, zegt Middendorp. “Maar tussen de gracht en het riool wonen mensen in versteende straten en met versteende tuintjes. Zonder de inzet en betrokkenheid van bewoners en bedrijven lukt het niet om dat te veranderen”.

De uitdaging voor waterschap en gemeente is om, naast de technische maatregelen die zeker nodig zijn, de bewoners sociaal zó te betrekken dat zij zélf met ideeën komen om aan de slag te gaan in hun eigen straat of buurt. Dus niet de situatie dat de gemeente regentonnen verplicht stelt, terwijl de bewoners liever hun tuinen vergroenen (‘tegel eruit, plant erin’). Het kost wat meer overleg, maar dan krijg je wel meer draagvlak. Want aan een regenton die niet gebruikt wordt, heb je weinig.

Belang waterschap bij aanpak gemeentelijke wateroverlast

Het waterschap heeft ook een duidelijk belang bij een integrale benadering van hemelwateroverlast. Want als er minder regenwater via het straatputje in het riool verdwijnt, betekent dat ook dat er minder relatief schoon regenwater naar de zuivering hoeft te worden gepompt en dat er ook minder water hoeft te worden gezuiverd. Terwijl tegelijkertijd de waterkwaliteit in de sloten beter blijft beter omdat er minder vaak ongezuiverd rioolwater via nood-overstorten in de sloot of gracht terecht komt (stank!).

Waterschappen zullen steeds vaker samen willen optrekken met gemeenten, om met de participatie van bewoners uit een straat of een buurt problemen met wateroverlast zo-veel-als-mogelijk structureel aan te pakken. Waterschappen zullen ook steeds vaker financieel bijdragen aan binnenstedelijke projecten om wateroverlast tegen te gaan. Uiteindelijk willen de burgers resultaat zien en welke overheid precies wat doet, boeit hen niet. Dat zo’n integrale aanpak ook leidt tot meer betrokkenheid en een vergroot waterbewustzijn bij burgers en bedrijven, zijn belangrijke en positieve bij-effecten!


Hans Middendorp is auteur van het boek: ‘Niet Bang Voor Water. Wat de waterschappen voor je doen’.
Dit boek is voor iedereen die aan zijn water voelt dat het niet vanzelfsprekend is dat wij in ons natte kikkerlandje altijd maar droge voeten hebben!   (€ 16,95 incl. verzend-kosten)


Leave a Reply